Nathalie Faber
“Het idee dat natuur iets buiten de mens is, dus iets dat we kunnen verliezen of herstellen, fascineert mij en verontrust mij tegelijk.”
‘We zijn natuur, dus we kunnen er geen afstand van nemen’
Wat doe je als de relatie die je had met de natuur onder druk komt te staan? Documentairemaakster Nathalie Faber beschouwt de band tussen mens en natuur in haar film 'De natuur bestaat niet' als een volwaardige “relatiecrisis”: vier mensen reflecteren op hun verhouding tot de natuur, terwijl relatietherapeut Dirk De Wachter vraagt of die band nog te redden valt. In haar keynote op Congres Natuurlijk spreekt Nathalie Faber over de verstoorde verhouding tussen mens en natuur en onderzoekt ze hoe die ‘behandeld’ kan worden.
Je bent documentairemaker en curator. Vind je dat je in je werk een bepaalde verantwoordelijkheid hebt om mensen in contact te brengen met de natuur om hen heen?
Ze zeggen weleens: “Als je ziet hoe mooi de natuur is, dan ga je er vanzelf voor zorgen.” Nou, dat denk ik dus niet. Mijn nieuwste film ‘De Natuur Bestaat Niet’ – ook de titel van mijn keynote – gaat over de relatie tussen mens en natuur. Door de tweedeling die we maken, ontstaat afstand, terwijl we zelf onderdeel zijn van de natuur en dus geen afstand kúnnen nemen. We kunnen niet zonder. Als we de natuur apart van onszelf blijven zien, zullen we elkaar dan ooit echt begrijpen en nader tot elkaar komen als twee geliefden? Eén worden? Of nog meer vervreemden? Dat zou iedereen zich mogen afvragen.
De titel van je keynote is De natuur bestaat niet. Wat is jouw eigen relatie met natuur en is die op de een of andere manier verstoord? Zo ja, hoe is dat gekomen?
Mijn relatie met de natuur is ambivalent. Ik voel er verwondering bij maar ook een zekere vervreemding. Ik sta erbij en ik kijk ernaar. Die spanning is waarschijnlijk ontstaan doordat ik ben opgegroeid in een cultuur waarin we de natuur vaak zien als een prachtig decor voor de zondagmiddag, niet als iets wat je bént. Het idee dat natuur iets buiten de mens is, dus iets dat we kunnen verliezen of herstellen, fascineert mij en verontrust mij tegelijk. De titel ‘De Natuur Bestaat Niet’ komt voort uit dat besef: het gaat niet over het verdwijnen van natuur, maar over de illusie dat we er ooit los van stonden.
Maakt de plek waar je bent geboren, opgroeit en woont uit voor je relatie met de natuur?
Tuurlijk. Maar tijdens de research voor mijn film zag ik ook een omgekeerde beweging die ik niet van tevoren had bedacht. Mensen die zijn opgegroeid in de natuur zijn niet altijd degenen die er het hardst voor strijden. Als je buiten in een dorp woont, kun je de natuur ook makkelijk voor lief nemen: ze wordt dan bijna een blinde vlek. Terwijl mensen in de stad, juist door het gemis, zich soms ontpoppen tot ‘stedelijke buitenmensen’. Zij ontwikkelen een bredere definitie van natuur: natuur in een potje is ook natuur.
In de film gaan mensen in relatietherapie. Heb je daar altijd een psycholoog voor nodig of kan iemand ook zelf zijn/haar relatie met natuur herstellen?
Dat zou wat zijn zeg, als we daar altijd Dirk De Wachter bij nodig hadden, haha. Nee, natuurlijk niet. Net als in menselijke relaties is ook de relatie met de natuur niet iets dat alleen door een expert kan worden behandeld en hersteld. Een psycholoog kan taal geven aan wat we voelen, zeker de poëtische psychiater en relatietherapeut Dirk De Wachter, maar uiteindelijk gaat het om het herontdekken van een vorm van wederkerigheid.
Op 27 november geeft Nathalie Faber een van de keynotes op Congres Natuurlijk. Ze zal fragmenten uit de documentaire De natuur bestaat niet laten zien.