Het mondiale klimaat verandert – en Nederland vormt daarop geen uitzondering. Hittegolven, extreme regen en droogte komen steeds vaker voor. De gevolgen hiervan zijn groot: overstromingen in Limburg, tegenvallende oogsten en mensen die onwel worden of zelfs overlijden door extreme temperaturen. In de toekomst zullen deze effecten alleen maar toenemen. Klimaatverandering vraagt daarom om dringende actie; samen moeten we werken aan een weerbaar Nederland.

Klimaat problematiek in steden

In stedelijke gebieden komen veel van deze problemen samen. Door de hoge bebouwingsgraad warme steden sneller op dan landelijke gebieden, ook wel bekend als het hitte-eilandeffect. Tijdens warme zomers kan dit leiden tot gezondheidsproblemen, vooral bij kwetsbare groepen zoals ouderen. Ook zorgt de kleinere hoeveelheid groen voor wateroverlast bij hevige regenbuien omdat het water niet kan infiltreren in de grond. Daarnaast komen er ook steeds vaker en langere periodes van droogte voor in Nederland. Tijdens deze periodes daalt de grondwaterstand, wat negatieve gevolgen heeft voorde stabiliteit van gebouwen en infrastructuur, vooral in gebieden met veengrond. Bovendien komt de beschikbaarheid van zoet water onder druk te staan, wat problemen veroorzaakt voor de watervoorziening, natuur en landbouw.

De grote Nederlandse steden groeien bovendien snel. Mensen trekken naar stedelijke gebieden vanwege opleidingsmogelijkheden, werkgelegenheid en het diverse aanbod in culturele voorzieningen. Hierdoor neemt de druk op de openbare ruimte verder toe: er moeten meer woningen en voorzieningen worden gebouwd. Recent onderzoek wijst uit dat veel nieuwbouwhuizen te warm zijn. Dit komt doordat onze wet- en regelgeving ongeveer vijftien jaar achter loopt, vanwege de tijd die nodig is voor het opstellen en implementeren hiervan. Hierdoor zijn de woningen al gedateerd wanneer ze opgeleverd worden.

Dit probleem zien we ook terug in de inrichting van de openbare ruimte. Hoewel er vele mogelijkheden zijn voor klimaatadaptieve maatregelen, worden kortetermijnbelangen vaak vooropgesteld. Snelle winst, bijvoorbeeld door extra woningen of parkeerruimte, krijgt voorrang boven de langetermijnvoordelen van een klimaatbestendige inrichting.

Onze oplossing: de KlimaatWaarde

De noodzaak van klimaatadaptieve maatregelen is duidelijk, maar de uitvoering blijft achter. Een belangrijke oorzaak is dat de voordelen van de maatregelen vaak moeilijk kwantificeerbaar zijn. Om bestuurders en investeerders te overtuigen wél voor duurzame keuzes te gaan, heeft phbm de KlimaatWaarde ontwikkeld. Deze tool drukt de waarde van klimaatadaptieve maatregelen in de openbare ruimte uit in geld.

De KlimaatWaarde maakt de positieve effecten van deze maatregelen - zoals betere luchtkwaliteit, een gezondere leefomgeving en een hogere vastgoedwaarde - financieel inzichtelijk. Hoewel de werkelijke waarde van deze effecten veel breder is dan alleen economisch, gebruiken we geld als meeteenheid omdat dit in politiek en economie de meest gebruikte valuta is. Door deze baten te kwantificeren, ontstaat een concreet argument voor investeringen in klimaat adaptieve maatregelen.

Het doel van de tool is niet alleen om de waarde van maatregelen in euro’s uit te drukken, maar vooral om het gesprek te faciliteren over de maatschappelijke waarde van een leefbare, gezonde en toekomstbestendige stad

Voorbeeldcasus: Amstel III

De werking van de KlimaatWaarde kan het best worden uitgelegd aan de hand van een casus. In dit artikel wordt de gebiedsontwikkeling Amstel III in stadsdeel Zuidoost van Amsterdam als voorbeeld genomen. Het voormalige kantoorgebied wordt getransformeerd naar een nieuwe woonwijk. Uit data blijkt dat de hoeveelheid groen in Amstel III tussen 2018 en 2023 met 8,8% (oftewel 49 hectare) is afgenomen. De KlimaatWaarde kan ontwikkelaars helpen inzien hoe vergroening juist kan bijdragen aan waarde creatie.

Binnen de casus zijn drie scenario’s doorgerekend:

- Scenario 0 (nulmeting): de huidige situatie, zonder aanvullende maatregelen.

- Scenario 1: toepassing van basismaatregelen, zoals grastegels en beperkte vergroening.

- Scenario 2: toepassing van uitgebreide klimaatadaptieve maatregelen, zoals wadi’s, waterpleinen en grootschalige vergroening.

De tool berekent de kosten en de baten van de verschillende scenario’s over een periode van dertig jaar. De kosten zijn bijvoorbeeld voor het afgraven van een wadi of het aankopen van de planten. Ook het jaarlijkse onderhoud zoals snoeien of maaien wordt hier in meegenomen. De baten van klimaatadaptieve maatregelen zijn onder andere stijgende woningprijzen door de nabijheid van meer groen, verbeterde luchtkwaliteit en daarmee verminderde luchtwegklachten en positieve gevolgen voor de mentale gezondheid.

In onze berekening voor de casus van Amstel III bedraagt de extra investering in bijvoorbeeld het aanschaffen van bomen €3.050 in scenario 1 en €4.525 in scenario 2 ten opzichte van de nulmeting.