Iedereen met een tuin of wat planten op het balkon weet het: in de steeds warmere en drogere zomer moet je bijna elke dag wel water geven om ervoor te zorgen dat de planten in je tuin het overleven. Hoe kan het dan toch dat dat in het bos niet nodig is? Dat de vegetatie daar lijkt te kunnen overleven zonder dat er elke dag iemand met een gieter langs komt? Dat vroeg Twan van Hagen zich ook af. Uit zijn onderzoek bleek dat er drie principes zijn die dit fenomeen verklaren: de vegetatie, de bodemopbouw en het bodemleven in het bos. “En deze drie dingen zijn nauw met elkaar verbonden”, legt Ellen Manders van Kragten uit. Samen met collega Roy van Rijt staat ze aan de lat voor het Interreg-project Klimaatrobuust Stadsgroen, wat voortkomt uit het onderzoek van Van Hagen. “We wilden kijken hoe we de principes uit het bos kunnen vertalen naar het stedelijk groen”, vertelt Manders.

Drie lagen

Dit resulteerde ten eerste in een bodemconcept dat bestaat uit meerdere lagen van natuurlijke materialen die de bosbodem nabootsen. De onderste organische substraatlaag bestaat voornamelijk uit voeding voor de planten. Daarboven komt een humusrijke mulchlaag die zorgt voor waterretentie en die als een soort spons fungeert. De bovenste organische afdeklaag heeft een open karakter zodat water naar de volgende laag kan lopen en zorgt er tegelijkertijd voor dat ongewenste kruiden worden onderdrukt.

Een ander onderdeel is het plantconcept dat uitgaat van companion planting. “In de landbouw is dit een bekend fenomeen, maar in de cultuurtechnische wereld wordt het naar ons weten nog niet toegepast. Het komt erop neer dat we vaste planten, struiken en bomen bij elkaar zetten die elkaar versterken”, vertelt Manders.

Investering verdien je terug

Het doel is om met een andere bodemsamenstelling en slimme plantcombinaties het stedelijk groen beter bestand te maken tegen de extremere weersomstandigheden waar we door klimaatverandering mee te maken hebben. Bovendien zorgt het ervoor dat er minder beheer en onderhoud nodig is, omdat plantvakken sneller dichtgroeien en er minder beplanting doodgaat en vervangen hoeft te worden. “De 20 tot 30 procent extra kosten die je kwijt bent aan de andere bodemsamenstelling verdien je naar verwachting dus snel terug, misschien al wel na 2 tot 3 jaar”, stelt Van Rijt. Omdat een andere bodemsamenstelling ook vraagt om een iets andere vorm van beheer, wordt er een beheerparagraaf toegevoegd aan het MultYlayer-concept.

Veelbelovende resultaten

Het concept is dit jaar op een aantal plekken op kleine schaal toegepast. De eerste resultaten zijn veelbelovend. Zo werden bij onderwijsinstelling Curio twee plantvakken aangelegd, één met MultYlayer en één met een traditionele mulchlaag. “In eerste instantie leek het even alsof het vak met MultYlayer het minder goed deed, maar na een half jaar keerde het tij”, vertelt Manders. “Toen zagen we juist dat planten meer bloei hadden en dat het groeiseizoen langer duurt in dat vak. Het lijkt erop dat deze planten eerst hun energie staken in het vormen van wortels, dat betekent ook dat ze straks beter bestand zijn tegen een droge periode.”

Hoewel met MultYlayer de principes uit het bos zo goed mogelijk worden nagebootst, zal de stedelijke context altijd een bepaalde mate van onderhoud vragen. “Je zult dus af en toe de plantvakken water moeten geven en ongewenste kruiden verwijderen, maar lang niet zo vaak als nu het geval is. Daar zit de winst”, stelt Manders. “Ook gezien het personeelstekort waar we steeds meer mee te maken hebben is dat goed nieuws”, vult Van Rijt aan.

MultYlayer is geïnitieerd door Kragten, maar wordt verder ontwikkeld met steun vanuit Interreg. Van Rijt: “Ik geloof helemaal in het concept. Wij hebben de kennis in huis, maar we vroegen ons af hoe we het verder konden brengen. We kwamen in contact met gemeente ‘s-Hertogenbosch die een Interreg-aanvraag heeft gedaan. In het team zitten in totaal twaalf partners, waaronder kennispartner Universiteit Gent.

Het komende jaar volgen meer pilots om de aanpak grootschaliger te testen. Als de resultaten positief blijven, kan MultYlayer bijdragen aan klimaatrobuust stedelijk groen, met minder onderhoud en meer biodiversiteit als extra winst.