Marthe Derkzen is onderzoeker en docent bij de leerstoelgroep Gezondheid en Maatschappij. Ze bestudeert stedelijke natuur vanuit het perspectief van sociale rechtvaardigheid. Een onderzoek naar het nut van groen voor onze gezondheid lijkt op het eerste gezicht misschien niet heel zinvol, immers, we weten al lang dat groen goed voor ons is. Toch? “Dat klopt”, geeft Derkzen toe. Maar er is geen one-size-fits-all-aanpak voor hoe je groen het beste kunt inzetten. We weten wel dat actief met groen bezig zijn een nog groter effect heeft op gezondheid, maar hoe je dat aanpakt, daar is veel minder over bekend.”

Groen als mentale steunpilaar

Uit de onderzoeken blijkt dat participatie in het groen, zoals Derkzen het formuleert, met name positieve invloed heeft op de mentale gezondheid. “We hebben niet echt spectaculaire bevindingen gedaan op het vlak van de fysieke gezondheid”, stelt ze, “maar bezig zijn in de eigen tuin, een voedselbos in de buurt of koken met producten uit de buurttuin zorgt ervoor dat we ons beter voelen.” Het maakt dan niet per se uit of iemand zich al in meer of mindere mate gezond voelt. “Sowieso fluctueert onze gezondheid, je hebt altijd te maken met dips en highs. Het is dus niet zo dat participatie in het groen meer effect heeft bij minder gezonde mensen. We zien wel dat mensen met burn-outklachten baat hebben bij groene activiteiten en het hen helpt om stap voor stap te herstellen.”

Metafoor voor het leven

Waarom specifiek groen? Een sportveldje of een buurthuis zorgt ook voor ontmoeting en verbinding, toch? “Ik vind dat er altijd meerdere initiatieven in de buurt moeten zijn”, zegt Derkzen daarover. “Participatie in het groen betekent meestal dat je buiten bent. Planten zijn een soort metafoor voor het leven. Je ziet ze groeien, soms gaat het goed, soms mislukt er iets. Je kunt er ook fysiek mee aan de slag door de snoeien en te slopen. En ze vertegenwoordigen de cycli van het leven. Dat zijn allemaal unieke eigenschappen van groen.” Werken met groen kan daarnaast een boost geven aan het zelfvertrouwen, stelt Derkzen. “Al doende doe je kennis op, leer je nieuwe vaardigheden.”

Persoonlijke benadering werkt het best

Het moge duidelijk zijn dat met groen bezig zijn bijna alleen maar voordelen kent. Toch zal lang niet iedereen daadwerkelijk meteen de heggenschaar oppakken of een moestuin beginnen, ook al zouden ze er baat bij hebben. “Sommige mensen hebben nu eenmaal andere interesses”, klink het realistisch. “Het kan echter ook zijn dat mensen niet in aanraking komen met de mogelijkheden, bijvoorbeeld door een klein netwerk. Woningcorporaties kunnen daar een belangrijke rol in spelen, die kennen de bewoners. Een persoonlijke relatie, de informele weg werkt het beste om mensen te bereiken. Met alleen flyeren kom je er niet.”

Focus op kwetsbare wijken

De focus zou wat Derkzen betreft moeten liggen op lage SES-wijken. “De meeste groene initiatieven zie je in wijken waar overwegend hoogopgeleiden wonen. Daar worden veel zaken al geregeld, deze mensen weten de weg naar de juiste instanties te vinden. In de lage SES-wijken mag wat meer aangejaagd worden.”

Structurele ondersteuning van lokale initiatieven

Derkzen adviseert gemeenten om ruimte voor lokale, groene initiatieven te faciliteren. “Je moet die initiatieven erkennen en zorgen dat ze een plek hebben en dan niet meteen willen institutionaliseren en in beleid willen vangen. Want dan wordt het ingewikkeld. Zorg ook voor een vrij budget voor deze plekken, in plaats van subsidies waarbij je aan allerlei eisen moet voldoen.” Het blijft een uitdaging om groene plekken voor de lange termijn te faciliteren. “Daarom hoop ik dat mijn onderzoeken wat gewicht in de schaal leggen.”

Het onderzoek van Derkzen laat zien dat groen meer is dan esthetiek of ecologie, het is een krachtig sociaal instrument. Mits goed gefaciliteerd, kan participatie in het groen bijdragen aan mentale gezondheid, sociale cohesie én meer gelijkheid in de stad. De uitdaging: zorgen dat iedereen kan meedoen.